Czy kultura to patriotyzm? Rzecz o Święcie Niepodległości

Marsz Niepodległości 2012

Marsz Niepodległości 2012

 

Jak co roku za oknem świętują Niepodległość tak, że aż szyby drżą. W oparach gaz łzawiącego i w huku wystrzelonych rac nachodzi człowieka refleksja: jak kulturalnie celebrować Święto Niepodległości?

W Warszawie dostępna jest szeroka oferta kulturalna:

– Dla fanów kultury sportowej co roku o godz. 11:11 odbywa się Bieg Niepodległości (10 km), gdzie za parę (za)dyszek dostajemy pamiątkową koszulkę, medal i dyplom. I kupę radości.
– Dla fanów kultury duchowej w tym roku odbył sie specjalny performance: owijanie sejmu ludzkim różańcem
– Dla fanów kultury historycznej: Marsz Prezydencki, zaliczający wszystkie pomniki na swej drodze oraz coroczna defilada
historyczna, ruszająca o godz.13:15 z Pl.Piłsudskiego
– Dla fanów kultury protestu: marsz Porozumienia 11 Listopada (tzw. Marsz Antyfaszystowski)
– Dla fanów braku kultury oraz fanatyków kultu wodza, rasizmu i ksenofobii – tzw. „Marsz Niepodległości”, organizowany przez ugrupowania nacjonalistyczne oraz bojówki kibolskie.

 

Inaczej rozwiązano sytuację w Krakowie, gdzie zamiast kilkunastu oddzielnych inicjatyw jest jedna najważniejsza, od 10 lat jednocząca wszystkich, niezależnie od poglądów: wspólne śpiewanie polskich pieśni patriotycznych na rynku głównym. Tu link do strony akcji zainicjowanej przez Waldemara Domańskiego, a tu zeskanowany świetny artykuł z czwartkowego DF na ten tematWarszawiak czyta i zazdrości.

 

Lekcja Śpiewania, Kraków


 

Różnie można rozumieć patriotyzm, jak widać na poniższym obrazku.  Dolny pasek dobrze pokazuje, że patriotyzm to wcale nie jest jakiś abstrakt, ale codzienne życie. Jeszcze można by dodać kupowanie polskich produktów, w miarę możliwości.

 

nowoczesny patriotyzm

 

Sztuczne Fiołki wrzuciły dziś na swój Facebookowy fan page trafny cytat Jana Józefa Lipskiego o patriotyzmie:

 

Jan Józef Lipski o patriotyzmie

 

 

A zatem, w ramach dobrze rozumianego patriotyzmu , przygotowaliśmy mały spacerek (żaden tam marsz) po lasach i polach polskiej kultury:

 

Grający z Talerza, Jan Jakub Kolski

Grający z Talerza, reż. Jan Jakub Kolski (1995)

  •  Grający z Talerza

Jan Jakub Kolski to istny król Midas polskiej kinematografii. Praktycznie każdy film, jaki zrobi, przemienia się w złoto, na ogół w kształcie Lwa. Wczoraj obejrzałam jeden z jego starszych filmów, Grający z Talerza (1995). I przeżyłam olśnienie. A raczej kilka, bo Grający z Talerza to przedziwna bajka pełna ukrytych znaczeń, tocząca się pośród pól i łąk, zaludniona z pozoru tylko zwyczajnymi ludźmi.
Magia to u Kolskiego zjawisko codzienne, kojarzy się ze starymi japońskimi baśniami. Zresztą sami Japończycy, zachwyceni Grającym z Talerza, stwierdzili, że o jest film o nich. Tak samo Anglicy. Tak samo Niemcy. Jeśli twórca za pomocą mikroskali polskiego folkloru jest w stanie stworzyć tak uniwersalny obraz, zrozumiały w każdym kręgu kulturowym, to ja mam na niego tylko jedno określenie:  Tensai

Mimo niewątpliwych sukcesów, J.J Kolski nie cieszy się jakaś wielką popularnością nad Wisłą. Być może dlatego, że jego filmy są dość wymagające i odmienne od typowych polskich produkcji. Podczas wtorkowej wizyty u Kuby Wojewódzkiego, Jan Jakub Kolski wyznał, być może prowokacyjnie, że nie wie nawet, czy jego najnowszy film (Zabić Bobra – zdobywca nominacji dl Kryształowego Globu na Festiwalu w Karlowych Warach) w ogóle wejdzie do dystrybucji kinowej w Polsce.

Reżyser ponadto wydał właśnie powieść (Egzamin z oddychania, Wielka Litera 2012). Z cytatów czytanych u Kuby wnioskuję, że to literatura intensywna i gęsta, tak jak jego scenariusze.

 

Siekierezada, Edward Stachura

Siekierezada, reż. Witold Leszczyński (1985)

  •  Siekierezada

Najpierw była książka, a potem film. Film Siekierezada Witolda Leszczyńskiego (1985) klimatem przypomina mi właśnie Grającego na Talerzu J.J.Kolskiego. Zwłaszcza wizja Polski – nie jako nowoczesny kraj z rozbudowaną infrastrukturą i specjalnymi strefami ekonomicznymi – ale jako krajobraz lasów i pól, zapach ognisk, koloru jabłoni, echo  szczekających psów i losy zdziczałych ludzi. My, miastowi,  nazwali byśmy ich wieśniakami, a to tak naprawdę wędrowcy i poeci. Zresztą tak jak i pierwotny autor powieści, Edward Stachura. Niewiele jest w naszej literaturze książek, wydawałoby się, tak lekko napisanych i tak przejmujących zarazem – pisze Mirosław Pęczak w  recenzji książki Stachury i czuję, że dotyka sedna ducha poezji Stachury, tego nieszczęsnego wędrowca.

 

Jerzy Kosiński fot. Ryszard Horowitz

Jerzy Kosiński fot. Ryszard Horowitz

 

  •  Malowany Ptak

Obraz Polski-wioski byłby niekompletny bez Malowanego Ptaka Jerzego Kosińskiego, mimo że nie to jest wizja magiczna i poetycka jak wyżej. Wręcz przeciwnie – i dlatego właśnie nie powinna być pominięta.

W Malowanym Ptaku rolę pierwszoplanową odgrywa zło – i to zło jest wyolbrzymione na potęgę. Jego kwintesencją jest ksenofobia i zabobon, będące tutaj podstawowym budulcem polskiego zaścianka. Okrucieństwo jako naturalne ludzkie zachowanie, od którego nie ma ucieczki, przywodzi na myśl Białą wstążkę Hanekego – to zło wyssane z mlekiem matki i utrwalone pasem ojca, bezkarne zło  grasujące w grupach, podsycane przez trwożną obojętność i zbiorową ślepotę otoczenia. Wojna sprawia że to zło, zawieszone w wiejskim powietrzu niczym topór kata, ma wreszcie usprawiedliwienie dla swego istnienia i z lubością materializuje się pod postacią przemocy, barbarzyństwa, wynaturzeń. Czyta się tą książę z zapartym tchem i szerokimi oczami. Ten tekst mocniej mi uświadomił potworność wojny i antysemityzmu, niż cała literatura obozowa z czwartej klasy liceum.

 

Powiecie, że to wszystko stare polskie filmy i teksty, których już nikt nie czyta. Prawda.
Ale prawdą jest też to, że w ich przypadku ani rok, ani kraj produkcji nie mają znaczenia, bo są po prostu uniwersalne. I genialne.
A w swoim patriotyzmie wykraczają daleko poza  nasze pola, jabłonki i Marsze Niepodlegości.

 

Bieg Niepodległości

Szykujcie się za rok!

Podziel się ze znajomymi!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *